5.15 uur

In het vroege ochtendgloren sla ik de deur van het Sunset View Guesthouse achter me dicht. Eigenlijk schemert het nog en ik zou een guard kunnen bellen om me op te pikken. Maar ik weet dat met elke stap het licht feller wordt en dat tegen de tijd dat ik beneden de stad al is ontwaakt.

Voor het huis ligt Wally rustig te slapen. Bij het voorbijgaan kijkt hij op en geeft me een geruststellend knikje. Geruisloos loop ik door het hek. Helaas ben ik net te laat om het dichtvallende ijzer tegen te houden en de zachte klik van het slot is genoeg om onze andere huishond de gelegenheid te geven me te begroeten. Bij gebrek aan namenkennis noemen we hem chock. Luid grommend en blaffend komt hij me tegemoet lopen. Voor een kleine tekkel van nog geen 30cm hoog maakt hij intens veel geluid. Gelukkig deinst hij bij elke stap die ik in zijn richting zet ik zet achteruit en maakt zo de weg naar de heuvel vrij. Snel loop ik door naar mijn volgende vrienden, 3 herdershonden die na 4 weken nog niet aan mijn wapperende witte jas zijn gewend.

Eenmaal beneden verlichten de eerste zonnestralen de weg. Union Street is op dit tijdstip uitgestorven. Zelfs van de tuinman met een haak voor zijn hand ontbreekt elk spoor. Toch is het hier prachtig, Zuid-Afrikanen houden van de maand oktober en noemen het de paarse maand. Dat is ook niet zo gek gezien het feit dat de tientallen Jakarandabomen aan beide zijden van de weg in volle lilapaarse glorie bloeien. Mijn dagelijkse ochtendwandeling, ook vaak gebruikt als ontbijtgelegenheid brengt weer even rust in het hoofd, zeker na de call (dienst) die ik toch gisteravond laat heb gedaan. Bij het kruispunt schrik ik op van een toeterende minivan. Het heeft me 3 weken gekost om erachter te komen dat ze naar je toeteren om je hun taxibusje in te lokken, iets waar ik me op de vroege ochtend dood aan erger. Ik wandel naar de ingang van het ziekenhuis waar elke ochtend dezelfde vrouwelijke guard mijn tas controleert op patienten die ik mogelijk naar binnen zou willen smokkelen. Toch dat denk ik dat je er met een bom prima door heen zult komen.

Zelfs vóór half 6 ’s ochtends zit de wachtruimte voor de inschrijfbalie al vol met breiende vrouwen, rolstoelen vol oude mannetjes en kinderen die in een handoek gewikkeld warm tegen moeders rug aan slapen. De meesten kijken me vragend aan. Ik loop er haastig langs, bang dat ze me aanschieten met moeilijke vragen over ziekenhuisroutes die ik bij verre na nog niet beheers. Ik neem te trap naar boven en loop de gang door, helemaal naar het einde. Ward 6.4 – General Surgery – Male Ward. Gisteravond hebben we tot diep in de nacht doorgewerkt om zieke patienten op de eerste hulp te stabiliseren en op te nemen, waaronder een man in septische shock. In de gang loop ik bijna tegen de arts-assistent op die me gelijk meedeelt dat de patient van gisteravond is overleden. Hij lag op de eerste hulp en er was geen bed vrij op de afdeling. Ook vertelt ze me dat er door de eerste hulp artsen niet goed is overgedragen waardoor hij ongemerkt is gecrashed en de hulp te laat kwam. De grond zakt even onder mijn voeten vandaan. Toch bemerk ik een dubbel gevoel, na een aantal weken in Zuid-Afrikaanse ziekenhuizen verbaas ik me steeds minder.

Dit soort situaties zijn ondenkbaar in Nederland en het blijft me dan ook frustreren dat deze man op een andere plek nog jaren had kunnen leven. Het is neit de eerste keer dat een dergelijke situatie zich voor doet. Een week eerder stond stonden 3 buitenlandse studenten, waaronder ikzelf en een medestudent van de VU, gebogen over een 70-jarige vrouw met ernstig COPD, druk in de weer met zuurstofmaskers, bloedgassen en luchtwegverwijdende medicatie. Aan het bed ernaast waren alle aanwezige artsen bezig met een niet spoed-eisende longpunctie. Zij hadden deze patient namelijk al opgegeven omdat ze geen beschikking hadden tot de noodzakelijke middelen om haar beter te maken. In Nederland was alles uit te kast getrokken om de kwaliteit van leven te verbeteren, ook al zou ze terminaal zijn. Hier wilden ze geen rustgevende of pijnstillende medicatie geven, dit zou zinloos en zelfs bij de wet verboden zijn. Ook mochten wij de boodschap aan haar 2 kleindochters brengen, iets wat ik nooit zal vergeten. Gelukkig ging een van de artsen mee. Ik bedenk me weer dat ik hier niet ben om Afrika te redden, maar dat het vooral een bijzondere ervaring is en het perspectief biedt en loop door naar de vrouwenafdeling.

Op een of andere manier krijg ik telkens patienten met nare wonden en necrotische tenen in mijn schoot geworpen. Gelukkig zijn het allebei ‘snoetjes’ en werken gewillig mee met het behandelplan. Op hun kamer, waar in totaal 6 dames liggen, wordt er al rustig aan gebabbeld en is de verpleegkundige bezig de eerste bloeddrukwaardes in de statussen te noteren.

‘Hoe gaan dit met jou?’ ‘ Baie goed, dokter, baie goed geslaap’. Had jy die pillen getronken? Nee, ek h’ die waterpillekies nog nie getronken nie. ‘Okay. En had jy nog opgegooid?’ Nie, maar ek had wel maag gelaten.’ ‘ Okay. Ekke gaan jou so een nieu drip gee en ons gaan so kyk hoe dit met die wond gaan, Okay?’ Ja (joh), okay dokter, baie dankie.’

Nederlandse vertaling: ‘ Hoe gaat het met u?’ ‘ Heel goed dokter, ik heb lekker geslapen.’. Heeft u uw medicijnen nog genomen?’’ Nee ik heb mijn plastabletten nog niet genomen.’ En heeft u nog overgegeven?’ ‘ Nee, maar ik heb wel ontlasting gehad.’ ‘Goed. Ik ga u zo een nieuw infuus geven en zometeen gaan we kijken hoe het met de wond gaat, ok? Ja, goed dokter, dankjewel.’

Het Afrikaans is eigelijk goed te verstaan als het rustig wordt gesproken en ditjes en datjes gesprek is dan ook gemakkelijk te voeren. Men noemt het ook wel babylanguage. Veel verder dan dit komt het echter niet. Moeilijker wordt het echter wanneer de studenten onderling met elkaar praten. De uitspraak en klemtonen verschillen sterk van het Nederlands, en veel meer beschrijvend van karakter. Daarnaast worden vele woorden letterlijk vertaald.

Gelukkig is de algemene taal die gesproken wordt tijdens de lectures ‘ gewoon’ Engels, iets wat me gemakkelijk af gaat. Toch zijn er af en toe nog termen die ik niet direct vanuit het Nederlands kan vertalen, maar het grote voordeel is dat de Afrikaanse studenten mijn Nederlands-Engelse gebrabbel vrijwel altijd begrijpen. De groep bestaat voor ongeveer 75% uit blanke studentes en 25% mannelijke en vrouwelijke zwarte studenten. Om je heen hoor je dus zo’n 14 verschillende talen en dialecten, waaronder Afrikaans, Engels, Zulu, Swati en Xhosa. Aangezien het overgrote deel uit blanke Afrikaanen bestaat valt men vaak terug op het Afrikaans, iets waar ik als Nederlandse toch mijn voordeel uit kan halen. Ook tijdens de wardround (visite langs de bedden) van vanochtend wordt regelmatig Afrikaans gesproken. In een rap tempo worden de patienten door de studenten gepresenteerd aan de artsen en andere studenten. Elke patient wordt onder de loep genomen en het hoofd van de firm (chef de clinique) stelt ons vragen met betrekking tot de casus, wat na een paar uur slaap uitdraait op iets dat veel van een kruisverhoor weg heeft.

Op de achtergrond hoor ik dat de zusters een kerklied in hebben gezet, wat me vertelt dat het ongeveer 7:00 is. Snel maken we de wardround af om vervolgens naar de lecturehall te vertrekken. Elke ochtend geeft Prof. M, een stokoude dokter van 82, hier een lecture en worden de patienten van de eerste hulp besproken. Zijn glanzende grijze haren zitten zoals altijd in een nette scheiding en het ronde brilletje balanceert op zijn gerimpelde neus. De morninglectures zijn nu niet de meest leerzame momenten maar immer vermakelijk. Er wordt een patient met levercirrose gepresenteerd, waarbij de klinische symptomen van dit ziektebeeld worden besproken. Een van de studenten merkt het caput medusa’ op een kronkelige rode verkleuring van de huid rond de navel, hèt teken voor Prof M. om de patientpresentatie af te kappen en het verhaal langzaam, bijna onopgemerkt te verschuiven naar zijn favoriete onderwerpen: Chirugische geschiedenis en Griekse literatuur. Zo ook vandaag wordt de rest van het half uur volgepraat over het verhaal van Medusa and the gorgons.

Het valt met op dat er een duidelijke scheiding is tussen zwarte en blanke studenten, in het klaslokaal is er per rij maar 1 huidskleur te bekennen. Ook op straat loopt kleur bij kleur, zijn er zogenoemde black areas en white areas. Zelfs tijdens het uitgaan zijn er zwarte en blanke caf’e’s. Ik heb meerdere studenten over dit onderwerp ondervraagd en zelf wijden ze het puur aan taal en cultuur. Er is geen sprake van onderling racisme en ik heb geen moment het idee gehad dat ze elkaar niet tolereren. Integendeel, de studenten hier gaan erg gemoedelijk met elkaar om.

De rest van de dag wordt besteed met infusen zetten, poli’s lopen en andere lessen. Het is duidelijk een academisch ziekenhuis met zeer veel ruimte voor het verbreden van de kennis onder de studenten. De eerste weken in Pretoria heb ik in perifere ziekenhuizen gelopen, een totaal andere wereld dan het Steve Biko Academic Hospital. De eerste week heb ik in Kalafong doorgebracht, een district hospital ongeveer een half uur rijden vanaf 'thuis', omdat ik dan met een groep van nog 6 andere internationale studenten mee kon rijden. De Zuid-Afrikaanse studenten waren allemaal druk bezig met leren voor hun examens waardoor we met ons kleine buitenlandse groepje alle vrijheid kregen. Kalafong is precies zoals ik me een Afrikaans ziekenhuis voor had gesteld. Alles gelijkvloers, veel open lucht, kleine binnenplaatsen vol bomen, big mama nurses met theedoeken in het haar, patienten in ziekenhuisvodjes die met hun rammelende infuuspalen over de gang lopen, verschillende geuren die je neus opstijgen (soms wat minder aangenaam), spelende kindjes met infusen op hun hoofd geplakt, kraamafdelingen waar vrouwen de hele nacht baby's uitpoepen en de verschillende bevallingskamers slecht door een gordijntje worden gescheiden. Als je hier de SEH in loopt, zie, ruik, hoor, voel je meteen de chaos. Huilende baby's, ruziende stellen, artsen met groepjes nieuwsgierige studenten, bekers vol urine die naar het labje worden getransporteerd, grote hoofdwonden die moeten worden gehecht, lichtborden vol rontgenfoto's en overal liggen/zitten patienten. Wachtend, totdat iemand ze komt helpen. Sommigen zitten daar dagen te wachten, omdat er te weinig mankracht is, er geen bed vrij is of gewoon omdat hechtdraad op is. Deze chaos biedt voor ons een zee aan mogelijkheden, waaronder hechten, puncties, biopteren van een borsttumor en andere kleine chirurgische verrichtingen. Ach het houdt je van de straat. De artsen zijn erg vriendelijk en de patienten heel toegankelijk en lief. Zo werden we na onze call door een van de urologiepatienten naar binnen gewuifd om vervolgens met de hele afdeling gezellig rugby te kijken.

Ik heb nog nooit een land meegemaakt dat zo in de ban van sport is. Iedereen volgt het rugbyspel op de voet, op vrijdag 'jerseyday' loopt de halve stad trots in het groen-geel gekleurde shirt waar het logo van 'the springboks' op prijkt en worden de wedstrijdtactieken uitgebreid onder de operaties besproken.

Aan het einde van de dag smst een van de andere Nederlands co-assistenten me of ik zin heb om een rondje te lopen en dat we ’s avonds in het andere guesthouse pizza gaan eten. Eigenlijk ben ik te moe om te gaan, maar ik laat me toch overhalen. Eigenlijk is het heel lekker om er even uit te zijn.

De mensen waarmee we optrekken zijn afkomstig uit 4 verschillende guesthouses en het grootste deel bestaat uit Nederlanders. Ook zijn er studenten uit Brazilie, Zweden, Duitsland en Sri Lanka, ‘e’en grote gezellig boel. Ook buitenlandse studenten buiten hun normale habitat zijn gewoontedieren. Zo hangen we elke avond samen, wordt er buitlands gekookt, maar elke woensdag is het tijd voor Toni’s pizza, een befaamde Italiaanse tent die de meest bijzondere combinaties van ingredienten op de pizza tovert. Het record staat volgens mij op 11 in 8 weken (Nederlandse co-assistent). Daarnaast is Friday Braaiday (BBQ), iets wat menig Afrikaan graag doet. Elk guesthouse heeft wel een braaiplaats en deze avonden zijn altijd het meest gezellig, vaak gevolgd door een avond flink doorzakken in Hatfield square, een plein vol caf’es en clubs.
De weekenden worden gevuld door mooie uitstapjes naar het altijd bruisende Jo’burg, safaripark Pilanesberg ;), Drakensbergen, leeuwenpark in Ukutula etc etc. Hiervoor verwijs ik naar de foto’s, het is toch teveel om op te noemen.
Kortom, ik vermaak me hier uitstekend. Volgende week ga ik waarschijnlijk vasculaire geneeskunde doen en daarna door naar urologie, maar nog niets ligt vast. HEERLIJK!

Kijk ook stiekem uit naar het einde van mijn co-schap want dan heb ik tijd om nog meer te reizen en ook het zuidelijke deel van dit mooie land te bezoeken.

Voor nu alleen nog de bekende wist-je-datjes en dan zeg ik: ajeto, tot over een paar weken als mijn typblessures weer hersteld zijn.

Kus Joan


Wist je dat?
Donkere kindjes met kroeshaar echt intens schattig zijn?
Ik ze het liefst allemaal mee het vliegtuig in zou willen nemen?
Ik dan een privejet zou moeten huren om ze te verkassen?
Ze hier 10 keer met dezelfde naald in een patient prikken?
Ze overal rontgenfoto's van maken?
Ze altijd eerst naar ringerlactaat als infuusvloeistof grijpen?
Als bloedprikken echt niet lukt, de oudste zuster van de zaal gewoon de 2e intercostaal rechts pakt? (aorta)
Je hier nergens gaasjes/watjes of ander dekmateriaal kunt vinden maar steriele handschoenen in overvloed aanwezig zijn?
Je hier voor 10 euro en een beetje geluk een hele avond goudgeel genot kunt regelen voor 10 man in het soccerstadium in Jo'burg?
We hier met 10 man hebben genoten van het Coldplayconcert tezamen met nog 80.000 andere knotsgekke dansende Zuid-Afrikaanse fans?
Pilanesberg national park nooit meer hetzelfde zal zijn nu Joany er vrij rond heeft gereden in een Nissan Micra?
Je naast de 8303041 nationale parken die Zuid-Afrika telt ook gewoon naar de dierentuin kunt?
Als je pech hebt, het geldautomaal je 1200 rand in briefjes van 20 uitbetaald?
Het record van aantal mensen in een riksitaksi (engelse auto) op 12 staat?
Ik al redelijk veel braaikennis heb vergaard?
Dat mensen op straat voor 5 rand (50 cent) ' medische hulp' aanbieden aan je kotsende vrienden?
Ze blijven aandringen ondanks het feit dat je ze duidelijk hebt gemaakt dat er 4 aanstaande dokters om heen staan?
Ik de nachtzusters regelmatig slapend achter de balie aantref?
Auto-ongelukken minstens de helft van de SEH vullen?
Mensen elkaar tijdens het ritsen bedanken door kortdurend op de alarmdriehoek te drukken?